ลมรั่วในระบบลมอัด ทำให้โรงงานเสียเงินปีละกี่บาท? สูตรคำนวณและวิธีลด

ลมรั่วในระบบลมอัด ทำให้โรงงานเสียเงินปีละกี่บาท? สูตรคำนวณและวิธีลด


1 minute read

Listen to article
Audio is generated by AI and may have slight pronunciation nuances.

Table of Contents

ลมรั่วคือค่าไฟที่โรงงานจ่ายทิ้งทุกชั่วโมงโดยไม่ได้งานกลับมาโรงงานที่ไม่ได้ดูแลระบบอย่างสม่ำเสมอสูญเสียลมอัดจากการรั่ว 20–30% ของปริมาณที่ผลิต

ถ้าปั๊มลมขนาด 75 kW เดินเต็มกำลัง 8,000 ชั่วโมงต่อปี ที่ค่าไฟ 4.5 บาทต่อหน่วย ลมรั่ว 25% เท่ากับเงินที่เสียไปราว 6.75 แสนบาทต่อปี ข่าวดีคือ การรั่วลดลงเหลือต่ำกว่า 10% ได้ด้วยโปรแกรมตรวจและซ่อมที่ชัดเจน และเป็นมาตรการประหยัดพลังงานที่ลงทุนน้อยที่สุดในระบบลมอัด

ทำไมลมรั่วถึงแพงกว่าที่คิด?

ลมอัดเป็นพลังงานที่แพงที่สุดชนิดหนึ่งในโรงงาน ประสิทธิภาพรวมของระบบลมอัดอยู่ที่ราว 10–15% เท่านั้น หมายความว่าต้องใช้ไฟฟ้า 7–8 แรงม้า เพื่อผลิตลมอัดที่ใช้งานได้ 1 แรงม้า

เมื่อระบบลมอัดกินไฟราว 10–30% ของไฟฟ้าทั้งโรงงาน ทุกเปอร์เซ็นต์ที่รั่วออกไปจึงสะท้อนในบิลค่าไฟโดยตรง นอกจากนี้ลมรั่วยังมีต้นทุนแฝงที่มักไม่ถูกนับ:

  • แรงดันตกที่ปลายทาง — เครื่องมือลมและกระบอกลมทำงานช้าลง กระทบคุณภาพการผลิต
  • ตั้งแรงดันที่ปั๊มสูงขึ้นเพื่อชดเชย — ยิ่งแรงดันสูง ยิ่งกินไฟ และยิ่งทำให้ลมรั่วมากขึ้น
  • ปั๊มลมเดินนานขึ้น — ชั่วโมงทำงานสูงขึ้น รอบการซ่อมบำรุงถี่ขึ้น อายุเครื่องสั้นลง
  • ซื้อปั๊มลมเพิ่มโดยไม่จำเป็น — หลายโรงงานคิดว่าลมไม่พอ ทั้งที่จริงลมรั่วไปกับระบบท่อ

คำนวณค่าเสียหายจากลมรั่วเป็นเงินบาทอย่างไร?

มี 2 วิธีที่ใช้ได้จริงในโรงงาน วิธีแรกประเมินจากขนาดรูรั่วแต่ละจุด วิธีที่สองวัดการรั่วรวมของทั้งระบบ

วิธีที่ 1: ประเมินจากขนาดรูรั่ว

ค่าเสียหายต่อปี (บาท) = ลมรั่ว (m3/min) × 0.18 kW/(m3/min) × ชั่วโมงทำงานต่อปี × ค่าไฟ (บาท/kWh)

ค่า 0.18 kW ต่อ cfm มาจากค่าประมาณของ DOE ที่ว่าการผลิตลม 100 cfm (Cubic Feet per Minute – ลูกบาศก์ฟุตต่อนาที) ใช้ไฟราว 18 kW ส่วนค่าไฟโรงงานไทยปี 2569 เฉลี่ยอยู่ที่ 4.10–5.50 บาทต่อหน่วย ตัวอย่างนี้ใช้ 4.5 บาท

ขนาดรูรั่วลมรั่วที่ 100 psig (cfm)ไฟฟ้าที่เสีย (kWh/ปี)ค่าไฟที่เสีย (บาท/ปี)
1/16 นิ้ว (1.6 มม.)6.59,346≈ 42,000
1/8 นิ้ว (3.2 มม.)2637,440≈ 168,000
1/4 นิ้ว (6.4 มม.)104149,760≈ 674,000

วิธีที่ 2: วัดการรั่วทั้งระบบด้วย Load/Unload Test

วิธีนี้ใช้กับปั๊มลมแบบ Load/Unload (เดินเต็มกำลังแล้วตัดโหลดเมื่อแรงดันถึงค่าตั้ง) ทำในช่วงที่ไม่มีการใช้ลม เช่น พักเที่ยงหรือวันหยุด เพราะลมที่ปั๊มผลิตในช่วงนั้นคือลมที่รั่วทั้งหมด

  1. ปิดการใช้ลมของเครื่องจักรทั้งหมด แต่เปิดวาล์วท่อเมนไว้ตามปกติ
  2. จับเวลาช่วงที่ปั๊มลมเดิน Load (T) และช่วง Unload (t) ต่อเนื่องอย่างน้อย 5 รอบ แล้วหาค่าเฉลี่ย
  3. คำนวณ ลมรั่ว (%) = T ÷ (T + t) × 100 เช่น Load 20 วินาที Unload 40 วินาที = ลมรั่ว 33%
  4. นำไปคูณค่าไฟทั้งปีของปั๊มลม: ค่าเสียหาย = kW × ชั่วโมง/ปี × ค่าไฟ × ลมรั่ว (%)
ถ้าเป็นปั๊มลม VSD ให้ดูค่ากำลังไฟ (kW) หรือ flow ที่หน้าจอ Controller ขณะไม่มีการใช้ลม ค่าที่อ่านได้คือการรั่วของระบบ

ลมรั่วมักเกิดที่จุดไหนในโรงงาน?

จากประสบการณ์สำรวจหน้างาน จุดรั่วส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ในห้องปั๊มลม แต่อยู่ที่ปลายทางใกล้เครื่องจักร:

  • ข้อต่อสวมเร็ว (Quick Coupler) และหัวต่อสายลมที่ถอดเสียบบ่อย
  • สายลมและท่ออ่อน ที่แตกลายงา ถูกเหยียบ หรือพับงอ
  • ข้อต่อเกลียว ที่เทปพันเกลียวหรือน้ำยาซีลเสื่อมสภาพ
  • ชุดปรับแรงดันและกรองลม (FRL) ที่ซีลเสื่อม
  • วาล์วระบายน้ำ (Drain Valve) ที่เปิดค้างหรือชำรุด
  • โซลินอยด์วาล์วและกระบอกลม บนเครื่องจักร ซึ่งรั่วภายในโดยไม่มีเสียงให้ได้ยิน

ตรวจหาลมรั่วด้วยวิธีไหนแม่นที่สุด?

วิธีตรวจข้อดีข้อจำกัดเหมาะกับ
ฟังเสียงไม่มีค่าใช้จ่ายเจอเฉพาะรูใหญ่ ใช้ไม่ได้ในพื้นที่เสียงดังตรวจเบื้องต้น
น้ำสบู่ถูก ระบุตำแหน่งได้แม่นช้า ใช้ได้เฉพาะจุดที่เข้าถึงได้ยืนยันจุดรั่ว
เครื่อง Ultrasonicเร็ว ใช้ได้แม้ไลน์ผลิตเดินอยู่ DOE ระบุว่าเป็นวิธีที่ดีที่สุดต้องมีเครื่องมือและผู้ชำนาญสำรวจทั้งโรงงาน
Acoustic Cameraเห็นภาพจุดรั่วและประเมิน cfm ต่อจุดได้ราคาเครื่องสูงAudit ละเอียด และรายงานผู้บริหาร

ลดลมรั่วให้ต่ำกว่า 10% ได้อย่างไร?

เป้าหมายการรั่วที่คุ้มค่าสำหรับโรงงานอุตสาหกรรมคือ 5–10% ของปริมาณลมทั้งระบบ ส่วน Compressed Air Challenge ระบุว่าโปรแกรมตรวจและซ่อมเชิงรุกลดการรั่วได้ต่ำกว่า 10% ขั้นตอนที่ได้ผลคือ:

  1. วัดค่าเริ่มต้น (Baseline) ด้วย Load/Unload Test หรือ Data Logger เพื่อรู้ว่ารั่วกี่ %
  2. สำรวจด้วย Ultrasonic และติด Tag ทุกจุด บันทึกตำแหน่ง ขนาด และค่าเสียหายประเมินเป็นบาท
  3. ซ่อมจากรูใหญ่ก่อน เพราะค่าเสียหายเพิ่มตามพื้นที่รู รูใหญ่ไม่กี่จุดมักเป็นต้นทุนส่วนใหญ่
  4. วัดซ้ำและปรับตั้งปั๊มลม หลังซ่อม เพื่อให้ปั๊มลดการผลิตลมลงจริง
  5. ทำซ้ำทุก 3–6 เดือน กำหนดผู้รับผิดชอบและ KPI เป็น % ลมรั่ว

ลดแรงดันระบบ ช่วยลดความเสียหายจากลมรั่วได้อีกชั้น

ลมรั่วมากขึ้นเมื่อแรงดันสูงขึ้น การลดแรงดันระบบ 1 bar ลดการใช้พลังงานได้ราว 7% และลดผลกระทบจากลมรั่วได้ 13% จึงควรตรวจว่าเครื่องจักรต้องการแรงดันจริงเท่าไหร่ ก่อนตั้งค่าที่ปั๊มลม

ข้อควรระวัง: หลังซ่อมลมรั่ว ปั๊มลมแบบ Fixed Speed อาจเดินโหลดต่ำและตัดต่อถี่ (short-cycling) ซึ่งสึกหรอมอเตอร์และสะสมความชื้น ควรปรับตั้งระบบควบคุม หรือพิจารณา ปั๊มลม VSD ที่ปรับรอบตามความต้องการลมจริง

ลงทุนแก้ลมรั่วคุ้มไหม?

คุ้มที่สุดในบรรดามาตรการประหยัดพลังงานระบบลมอัด งานซ่อมส่วนใหญ่เป็นการเปลี่ยนข้อต่อ วาล์วระบายน้ำ และหัวต่อสายลม ซึ่งคืนทุนได้ในหลักสัปดาห์ ขณะที่การเพิ่มชั่วโมงเดินปั๊มลมคือค่าไฟถาวร

ผลพลอยได้คือการลดคาร์บอนจากการใช้ไฟฟ้า (Scope 2) ซึ่งจะสำคัญขึ้นเมื่อ พ.ร.บ.โลกร้อน มีผลบังคับใช้ และถ้าวางแผนลงทุนระบบลมอัดใหม่ทั้งชุด ควรศึกษา สิทธิ BOI สำหรับโครงการประหยัดพลังงาน ก่อนสั่งซื้อ

รู้หรือยังว่าโรงงานของคุณเสียเงินจากลมรั่วเท่าไหร่?

ทีมวิศวกร Delta Compressor ช่วยประเมินระบบลมอัด วัดเปอร์เซ็นต์ลมรั่ว และสรุปค่าเสียหายเป็นเงินบาท พร้อมแนวทางแก้ที่คุ้มที่สุด ปรึกษาฟรี

โทร 02-453-2374

LINE @deltaair

aircompdelta.com/contacts

FAQs

ลมรั่วเท่าไหร่ถือว่าปกติ?

โรงงานที่ไม่ได้ดูแลระบบมักมีลมรั่ว 20–30% ส่วนเป้าหมายที่คุ้มค่าคือ 5–10% ของปริมาณลมทั้งระบบ ถ้าวัดได้เกิน 10% แปลว่ายังมีค่าไฟรั่วไหลที่ควรจัดการ และควรเริ่มจากการสำรวจด้วยเครื่อง Ultrasonic

ควรตรวจลมรั่วบ่อยแค่ไหน?

แนะนำทุก 3–6 เดือน และทุกครั้งที่มีการย้ายหรือเพิ่มไลน์ผลิต เพราะข้อต่อและสายลมเสื่อมสภาพตามการใช้งาน การตรวจสม่ำเสมอช่วยให้การรั่วไม่กลับไปสูงเหมือนเดิมหลังซ่อมครั้งแรก

ตรวจลมรั่วขณะเครื่องจักรเดินอยู่ได้ไหม?

ได้ หากใช้เครื่อง Ultrasonic เพราะตรวจจับคลื่นเสียงความถี่สูงจากจุดรั่วได้แม้ในพื้นที่เสียงดัง แต่การวัดเปอร์เซ็นต์ลมรั่วรวมด้วย Load/Unload Test ต้องทำตอนไม่มีการใช้ลม เช่น พักเที่ยงหรือวันหยุด

ซ่อมลมรั่วแล้วค่าไฟลดทันทีไหม?

ลดทันทีถ้าปั๊มลมลดการผลิตลมตามความต้องการจริง ปั๊มลม VSD ทำได้อัตโนมัติ ส่วนปั๊มลม Fixed Speed อาจแค่ Unload นานขึ้นและยังกินไฟอยู่ จึงควรปรับตั้งระบบควบคุมหรือลดจำนวนเครื่องที่เดินหลังซ่อม

ต้องหยุดไลน์ผลิตเพื่อซ่อมลมรั่วไหม?

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง งานซ่อมมักเป็นการเปลี่ยนข้อต่อ สายลม หรือซีล ซึ่งทำได้โดยปิดวาล์วแยกเฉพาะจุด จุดที่อยู่บนท่อเมนหรือต้องหยุดเครื่องจักรควรรวมไว้ทำพร้อมรอบซ่อมบำรุงประจำ


บริษัท เดลต้า คอมเพรสเซอร์ ผู้จัดจำหน่ายปั๊มลมแบบสกรู และเครื่องอัดอากาศ สำหรับโรงงานทุกประเภท คุณภาพสูง ทนทาน แข็งแรง สนใจติดต่อสอบถาม ได้ที่นี่

« Back to Blog